Wędrując po Rawiczu (57)

sobota, 05 wrzesień 2009

Dodane przez: Anonim

Rawicz zaginiony: synagoga, klasztor, zbór w Sarnowie, kaplica na cm. ew.

... pozwólmy sobie na chwilę zadumy. „Rawicz zaginiony", ten Rawicz, który zniknął na oczach wielu z nas, zasługuje na odrobinę wspomnień. Chodząc ulicami miasta, widzimy czasem rozpadające się, albo rozbierane zabudowania mieszkalne, gospodarcze... Na ich miejscu powstają najczęściej nowe, budowane na miarę obecnych czasów obiekty. Ale w XX wieku zniknęły z planów miasta budowle o znaczeniu większym, niż zwykłe domy...

Kościół klasztorny p.w. Św. Antoniego Padewskiego ojców Reformatów powstał w XVIII wieku. Jego budowę, prowadzoną dzięki fundacji Katarzyny Sapieżyny (właścicielki Rawicza), zakończono w 1732 r. Wnętrze zostało wyposażone m.in. w piękne ołtarze i ambonę, przez rawickiego snycerza - Antoniego Schultza. Świątynia była konsekrowana w 1782 r. Po kasacie klasztoru kościół pełnił funkcje kaplicy więziennej, mieszkania dla więźniów (po pożarze więzienia w 1853 r.), świątyni parafialnej (1867 - 1902) a później garnizonowej (1925 - 1939) oraz magazynu (1939 - 1945). W styczniu 1945 roku kościół spłonął. Pozostałe ruiny rozebrano w roku 1950, a gruzem wzmocniono podobno okoliczne drogi. Dzisiaj, w miejscu kościoła stoją nowe zabudowania więzienia.

Synagoga żydowska została zbudowana na placu położonym pomiędzy dzisiejszą ul. Kopernika i Plantami. Powstała w roku 1889 (wcześniej istniały w pobliżu inne synagogi), kosztem przeszło 80 000 marek niemieckich. W zewnętrznej bryle tej budowli, jak również w wystroju wnętrza, można było dopatrzyć się wielu elementów architektonicznych rodem ze Wschodu. Świątynię nakrywała wielka kopuła, zwieńczona Gwiazdą Dawida. Na zwróconej tradycyjnie w kierunku Jerozolimy, wschodniej, wewnętrznej ścianie usytuowano ozdobną szafę (aron ha - kodesz) do przechowywania Tory, a nad nią ciekawy witraż [płaskorzeźba ??? - JH2005] z symbolicznym przedstawieniem Tablicy z Dziesięciorgiem Przykazań. Wystroju dopełniały wielkie kandelabry w kształcie siedmioramiennych świeczników (menory). Tuż przed wybuchem II wojny światowej rawicką synagogę zamieniono na kościół garnizonowy. W kwietniu 1941 roku obiekt został zburzony. Podobno cegły użyto do budowy pobliskiej remizy strażackiej (ul. Średnia). Dzisiaj nie ma po synagodze śladu. Zachowała się jedynie brama wjazdowa od strony ul. Kopernika i resztka ogrodzenia od strony Plant.

Kaplica na terenie cmentarza ewangelickiego w rejonie Osiedla H. Sienkiewicza została wybudowana pod koniec XIX w. Nie wiadomo, czy na założonym już w 1639 r. cmentarzu istniała starsza budowla pełniąca taką funkcję. Obiekt powstał w popularnym w okresie jego budowy stylu neogotyckim. Plan budowli oparty był na sześcioboku. Wystrój wnętrza dostosowany był do całości. Zachowały się nieliczne fotografie, przedstawiające ciekawe rzeźby aniołów i latarnię z okienkami, wieńczącą wspartą na ceglanym żebrowaniu kopułę. W krypcie pochowani byli rawiccy pastorzy. Kaplica posiadała strzelistą wieżyczkę. Przez nieco ponad 25 lat po II wojnie światowej obiekt był niedostępny. Na początku lat 70 - tych XX w. kaplica została zburzona. Dzisiaj najniższa jej część zakryta jest ziemią i tylko stare, kamienne schody mogą świadczyć o istnieniu w tym miejscu opisywanej budowli.

Świątynia ewangelicka w Sarnowie wybudowana została 150 lat po przybyciu pierwszych luteran do tej miejscowości. Na jej postawienie wydał zgodę 12 stycznia 1780 r. ówczesny właściciel Sarnowy - Józef Sczaniecki. On i Christian Peykert (rzemieślnik) postarali się o plac na budowę kościoła, szkoły (ta budowla istnieje do dzisiaj) i domu parafialnego. Świątynia została wybudowana do 1787 r. Wtedy w Sarnowie powstała parafia ewangelicka. W roku 1830 budowę (wnętrze) ukończono całkowicie. W owalnym wnętrzu umieszczono oryginalny ołtarz, zawieszono na filarze ozdobną ambonę i ustawiono piękną chrzcielnicę (stoi obecnie w kościele katolickim). Od 1847 r. uroczystości uświetniały organy. W świątyni były dwa piętra balkonów - empor. Przy kościele stanęła w 1842 r. drewniana dzwonnica. Sarnowski zbór był czynny do stycznia 1945 r. Krótko po II wojnie światowej obiekt został rozebrany. W połowie lat 50 - tych XX w. po budowli pozostał jedynie zarys fundamentów. Obecnie w tym miejscu stoi nowy budynek szkoły.

 

Cztery opisywane budowle nie istnieją. Powoli zacierają się w pamięci najstarszych rawiczan. Najmłodsi mieszkańcy naszego miasta najczęściej nic o nich nie wiedzą. Te cztery święte - dla wyznawców różnych religii - miejsca to już przeszłość. Dlaczego zatem o nich napisałem ? ... Bo, jak powiedział Czesław Lubiński (Ks. Damrot): „Prawdziwa, gorąca miłość ojczystej ziemi jest zgoła niepodobną lub martwą bez znajomości historii".

Janusz M. Hamielec