Wędrując po Rawiczu (54)

sobota, 15 sierpień 2009

Dodane przez: Anonim

Pastorzy gminy ewangelickiej w Rawiczu w latach 1639 - 1945

...często spoglądamy na pięknie odnowioną w ostatnich latach, świątynię poewangelicką. Mówi się czasem (m.in. mogliśmy usłyszeć takie zdanie w audycji jednej z regionalnych rozgłośni radiowych, 18 lipca 2001 r.), że „między Warszawą a Berlinem, na całej długości geograficznej oraz od północy do południa kraju, nie ma większego dzieła neoklasycyzmu, niż kościół pod wezwaniem Świętego Andrzeja Boboli w Rawiczu".

Gospodarzem parafii i świątyni, wkładającym tak wiele serca w prace związane z jej urodą, jest od 1979 r. ksiądz kanonik Kazimierz Wylegała. Przed nim funkcję proboszcza, od 1970 r. (w tym czasie parafia została utworzona) sprawował ksiądz Janusz Szajkowski. Wcześniej opiekunami kościoła byli administratorzy i proboszczowie parafii farnej, bowiem od 1946 roku służył on katolikom, skupionym przy parafii Zwiastowania NMP i Chrystusa Króla.

Od 1639 do 1945 roku, dzisiejsza świątynia A. Boboli należała do gminy ewangelickiej. Nosiła wezwanie Świętej Trójcy, a bezpośrednią opiekę nad nią sprawowali kolejni rawiccy pastorzy. Warto pokrótce przybliżyć ich sylwetki.

1.      Vincentius Stephanius (Kron) - urodził się w roku 1590 w Ziębicach (Münsterberg) na Śląsku. Ukończył gimnazjum we Wrocławiu. Studiował na akademii w Wittenberdze. Od 1614 r. był kaznodzieją w Pęgowie (Hennigsdorf), pracował też w Postolicach (Poselwitz) koło Strzegomia i w Kostkau (?) koło Legnicy. W roku 1628, po wypędzeniu ze stron ojczystych, osiadł w okolicach Leszna (Bojanowa), skąd przybył w roku 1635 do Miejskiej Górki (Görchen). W 1639  r. (podawana jest data 27 maja 1639) został pierwszym pastorem w Rawiczu, w nowoutworzonej gminie ewangelickiej. Zmarł 8 października 1655 r., w wieku 63 lat. Był znany z płomiennych kazań i żarliwej pobożności.

2.      Gottfried Hoffmann - urodził się w 1615 r. w Kolbwitz (?) koło Jawora (Jauer). Od 1642 r. pracował w Rawiczu wspólnie z pastorem Stephaniusem. Od 1656 r. był pastorem rawickim. Zmarł w 1673 roku.

3.      Melchior Walther - urodził się w 1619 r. w Jeleniej Górze (Hirschberg). Był kaznodzieją w Liebenau (?) i Bukowcu (Pantendorf)  we wrocławskiem. Od 1656 r. był diakonem, a od 1674 - pastorem w Rawiczu. Zmarł w 1683 roku.

4.      Heinrich Pfeffer -  urodził się w 1642 r. w Lesznie (Lissa). Od 1666 był w Rawiczu  rektorem szkoły, od 1674 pełnił funkcję diakona, a od 1684 - pastora. Był rawickim poetą.  Zmarł w 1706 roku.

5.      Aegidius Fäustel -  urodził się w Drożkowie (Droskau), w okręgu Żary (Sorau). Od 1684 r. był w Rawiczu diakonem, a od 1706 - pastorem. Zmarł w wieku 63 lat, w roku 1714. Przeżył w Rawiczu spalenie miasta i świątyni ewangelickiej w roku 1707 oraz zarazę panującą w mieście (pochłonęła 1835 ofiar śmiertelnych), w latach 1710 i 1711.

6.      Engelhard Guhr - urodzony w Twardogórze (Festenberg) na Śląsku. Przybył z miejscowości Zduny w 1714 r. i był pastorem rawickim do 1729 r.. W tym właśnie roku zmarł w wieku 52 lat. Budował drugą świątynię ewangelicką w Rawiczu.

7.      Josias Gottfried Neander - urodził się w 1681 r. w Schönbrunn koło Zgorzelca (Görlitz). Od 1708 r. był kaznodzieją w miejscowości Obora (Oberau) koło Lubina (Lüben). Pracował też w okolicach Wołowa (Wohlau). Od 1730 r. był pastorem w Rawiczu. Zmarł w 1748 roku.

8.      M. Aegidius Fäustel - syn jednego z poprzednich pastorów. Pracował w Ulbersdorf (?). Od 1737 był diakonem, a od 1748 - pastorem w Rawiczu. W roku 1750 zrezygnował ze swojego urzędu, z powodu choroby.

9.      Johann Gottfried Jacobi, był pastorem rawickim od 1750 r.. Zmarł w 1788 roku.

10.  Johann Salomo Gottlieb Schneider - urodził się w Rawiczu w roku 1728. Od 1750 r. był tutaj diakonem, a od 1788 - pastorem. Zmarł w 1794 roku.

11.  Erasmus Benjamin Hellwig - od 1788 r. był w Rawiczu diakonem, a od 1794 - pastorem. Pełnił też funkcję superintendenta. Zmarł w roku 1818. Był świadkiem pobytu w Rawiczu króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. Przeżył pożar świątyni ewangelickiej w roku 1801. Był pastorem w czasach Księstwa Warszawskiego.

12.  Samuel Jacob Bach - od 1795 r. był drugim pastorem w Rawiczu, od 1818 r. pełnił funkcję pierwszego pastora (pastor primarius). Zmarł w wieku 62 lat, 10 września 1824 r. Podobnie jak pastor Hellwig,  przeżył pożar świątyni ewangelickiej w 1801 roku.

13.  Carl Ernst Altmann - od 1823 „drugi pastor" w Rawiczu. Od 1824 - pastor pierwszy, a później superintendent. 30 listopada 1870 obchodził 50 - lecie pracy. Zmarł 30 marca 1873 roku, w wieku 75 lat.

14.  Heinrich Ewald Kaiser - był pastorem w Rawiczu od 1874 r., 1 kwietnia 1896 roku przeszedł na emeryturę. Zmarł 15 czerwca 1896 roku.

15.  Ernst Dupke - pastor rawicki od 1896 roku. Pochodził z Wąsosza (Herrnstadt). Z naszym miastem związany był od roku 1880. Brał udział w uroczystościach jubileuszowych gminy ewangelickiej w 1908 r. Prawdopodobnie był świadkiem kolejnego pożaru kościoła ewangelickiego w 1915 r. Był autorem krótkiej historii kościoła: „Unsere liebe Kirche" („Nasz kochany kościół").

16.  Carl Student - pastor rawicki w latach dwudziestych XX wieku [1911 - 1932 - uzupełn. JH 2006]. Pełnił również funkcję nadproboszcza. Kronikarz opisał jego udział w nabożeństwie po pożarze zboru w 1915 roku. Znana jest też informacja o w/w pastorze uczestniczącym w uroczystościach w dniu 11 listopada 1928 r.

17.  Theobald Schatz - pastor rawicki z lat dwudziestych XX wieku [1932 - 1934 - uzup. JH]. Był pastorem bardzo krótko, po czym zmarł.

18.  Paul Geddert - był ostatnim pastorem rawickim. Przed II wojną światową pracował w Rawiczu bez pomocnika. Był wdowcem. Żona - Margareth po śmierci została pochowana na rawickim cmentarzu ewangelickim. Miał dwie córki i syna. Po śmierci żony związał się z pewną kobietą - Niemką, która wyjechała z Rawicza, prawdopodobnie do Leszna. Po tym wydarzeniu pastor zatrudnił w domu panią Klarę Wybieralską (zmarła w 2000 roku), która gotowała i sprzątała w mieszkaniu i w kościele. Doglądała również słynnej wśród najmłodszych rawiczan, dużej i bardzo mądrej papugi pastora, o imieniu „Jakub" (papuga żyła w Rawiczu do ok. 1952 roku). Paul Geddert wyjechał z Rawicza w pierwszych dniach stycznia 1945 roku, ewakuowany z mieszkańcami Rawicza narodowości niemieckiej (ewakuację przeprowadziły władze niemieckie, ewakuowany został również kilkunastoletni syn pastora, córki opuściły Rawicz wcześniej).

Niewiele zapisano informacji o rawickich pastorach. Te, które można odnaleźć, w większości pochodzą ze źródeł niemieckich. Wiadomo, że niektórzy z pastorów zostali po śmierci pochowani na terenie dawnej świątyni ewangelickiej (np. pastor Walther), trumny ze zwłokami innych spoczęły w podziemiach nieistniejącej już  kaplicy cmentarza ewangelickiego w Rawiczu.

Postacie pastorów związane są z dziejami naszego miasta. Warto zatem o nich pamiętać.

Janusz M. Hamielec