Wędrując po Rawiczu (66)

sobota, 14 listopad 2009

Dodane przez: Anonim

Cmentarz żołnierzy radzieckich w Rawiczu

  ... kierujemy nasze kroki w rejon ulicy Generała „Grota” Roweckiego i okolicy dawnych rawickich koszar wojskowych. Zadając sobie trochę trudu, możemy łatwo znaleźć się na terenie niedużego, leśnego cmentarza żołnierzy radzieckich. Jakie są nasze wiadomości o tym miejscu ? Co wiemy o tym powstałym ponad 50 lat temu miejscu wiecznego spoczynku żołnierzy Armii Czerwonej?

    Jak zanotowali niegdyś rawiccy kronikarze, pierwszy cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej (Armii Czerwonej) – oficerów, podoficerów i szeregowych żołnierzy – poległych podczas wyzwalania Rawicza w 1945 roku, usytuowany był w północnej części Placu Wolności (przemianowanego wówczas na Plac Stalina). Pierwotnie znajdowało się tutaj 31 mogił. W niedługim czasie, po 22 stycznia 1945 roku, liczba grobów powiększyła się o 34, to jest o mogiły żołnierzy poległych w walkach nad Odrą.

   Groby żołnierzy Armii Radzieckiej znajdowały się też w pobliżu dawnego parku rawickiego Korpusu Kadetów, w miejscu dzisiejszego przyszpitalnego parkingu dla samochodów i basenu przeciwpożarowego. Podobno był tutaj nawet drewniany pomnik – do 1948 roku – z napisem: „Pamięć Bohaterom Wojny Narodowej. Tutaj spoczywają Czerwonoarmiejcy, Sierżanci i Oficerowie, którzy bohatersko padli w walkach z niemiecko-faszystowskimi grabieżcami za wolność i niezawisłość naszej Ojczyzny, za wyzwolenie ludzkości od faszystowskiego ucisku. Śpijcie Koledzy spokojnie. Sprawa za którą oddaliście swoje uczciwe życie tryumfuje. Krew Wasza nie została przelana nadaremnie. Wieczna chwała Bohaterom, którzy padli w walkach za wolność i niezawisłość naszej Ojczyzny”. Według wspomnień rawiczan, teren ogrodzony był drewnianym płotem. Inne mogiły Rosjan znajdowały się w rejonie obecnego cmentarza AR. W wymienionych grobach pochowano żołnierzy zmarłych w rawickich szpitalach polowych, w wyniku odniesionych wojennych ran, w 1945 roku. W szpitalach tych, w ostatniej fazie II wojny światowej i krótko po jej zakończeniu przebywało kilkanaście tysięcy rannych.

   Niewielki cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej znajdował się również na zapleczu ówczesnego Szpitala Miejskiego przy ulicy Generała J. Hallera (dzisiaj okolice Zespołu Szkół Zawodowych, tereny zielone). Pochowanych zostało tutaj kilku żołnierzy oraz grupa cywilów, przeważnie dzieci radzieckich. Pojedyncze mogiły znajdowały się również w innych punktach miasta, m.in. na obszarze Plant. Z wymienionych miejsc, pochowani żołnierze zostali ekshumowani na tworzony od 1948 roku wspólny cmentarz.

   Istniejący do dzisiaj cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej powstał na podstawie uchwały z dnia 22 maja 1952 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Rawiczu, w sprawie ekshumacji zwłok oraz komasacji mogił i cmentarzy Armii Radzieckiej.

Obszar cmentarza wynosi 9000 metrów kwadratowych.

Według danych sprzed kilkudziesięciu lat, na terenie cmentarza są 104 mogiły, w tym 22 indywidualne i 82 zbiorowe, w których pochowano łącznie 1503 żołnierzy.

W wyniku przeprowadzonych ekshumacji w 1948 roku, z terenu powiatu rawickiego przeniesiono na teren cmentarza 146 osób o znanych nazwiskach i 106 nieznanych. Z ekshumacji przeprowadzonych w powiecie rawickim w 1952 roku, przeniesiono na cmentarz 56 znanych z nazwiska i 96 nieznanych żołnierzy.

   Ponadto w 1952 roku sprowadzono na teren rawickiego cmentarza szczątki:

z powiatu gostyńskiego                        - znanych 58,  nieznanych 68;

z powiatu kępińskiego                         - znanych 15, nieznanych 512;

z powiatu krotoszyńskiego                   - znanych 44, nieznanych 143;

z powiatu leszczyńskiego                     - znanych 33, nieznanych 125;

z miasta Leszna                                   - znanych 44, nieznanych 65.

   Cmentarz Żołnierzy Radzieckich położony jest przy ulicy Generała „Grota” Roweckiego (dawniej Generała Karola Świerczewskiego, a jeszcze wcześniej Marszałka Śmigłego Rydza), w niewielkim lesie sosnowym, na obszarze części dawnego parku Korpusu Kadetów nr 2 w Rawiczu.

   Stanowiący centralny punkt cmentarza pomnik początkowo był tylko obeliskiem z czerwoną gwiazdą w dolnej części. Z upływem lat gwiazda została zamocowana na szczycie obelisku. W latach 90 – tych XX wieku do obelisku przymocowano miedzianą tablicę z napisem: CHWAŁA POLEGŁYM ŻOŁNIERZOM ARMII CZERWONEJ WYZWOLICIELOM NASZEJ OJCZYZNY – SPOŁECZEŃSTWO ZIEMI RAWICKIEJ. Tablica ta „zniknęła” wiosną 1998 roku. Po tym wydarzeniu, do obelisku przymocowano czarną płytę granitową z identycznym napisem. W roku 2002 przeprowadzono gruntowny remont pomnika (licowanie granitem), przy którym ustawiono 6 kamiennych, granitowych tablic z nazwiskami i stopniami wojskowymi blisko 450 żołnierzy Armii Czerwonej. Odpowiednie dane zostały odnalezione w rawickich archiwach.

   Zbiorowe i pojedyncze groby były początkowo obramowane betonowymi murkami i rokrocznie obsadzane kwiatami. W latach 70 – tych XX wieku przykryto je betonowymi płytami. Na każdym grobie, zbiorowym i indywidualnym, umieszczona jest kamienna „poduszka” z czerwoną gwiazdą oraz numerem mogiły. W roku 2002 odnowiono pojedyncze groby 22 oficerów usytuowane w pobliżu obelisku.

   Cmentarz jest ogrodzony, ale nie zamknięty. Od strony ulicy Generała „Grota” Roweckiego jest niska furtka i chodnik wiodący od ulicy do stóp pomnika – obelisku. Na terenie cmentarza zainstalowane jest oświetlenie.

   Warto wiedzieć, że podobne do rawickiego, cmentarze żołnierzy Armii Czerwonej znajdują się między innymi w Górze Śląskiej (przy wlocie do miasta od strony Rawicza) oraz w Kościanie.

   Omawiany tym razem rawicki cmentarz położony jest w pobliżu dużych skupisk ludzkich. Nieczęsto jest jednak odwiedzany przez rawiczan. Warto jednak pamiętać o tym miejscu. Może nawet warto przynieść tutaj świeczkę albo choćby skromny bukiet. Może ktoś, gdzieś daleko poza granicami Polski, zrobi taki sam gest w stosunku do oznaczonych nazwiskami czy też bezimiennych grobów Polaków ...

Janusz M. Hamielec