Wędrując po Rawiczu (67)

sobota, 21 listopad 2009

Dodane przez: Anonim

Rawicka fara - styl neogotycki w architekturze

...mamy możliwość częstego spoglądania na imponującą, strzelistą wieżę kościoła farnego. Nierzadko znajdujemy się tak blisko tej świątyni, że obejmujemy wzrokiem całą, charakterystyczną dla naszego miasta budowlę. Pięknie prezentuje się rawicka fara zarówno w dzień jak i w nocy, kiedy potężne reflektory podkreślają jej urodę. Ciekawie wygląda nasz kościół w porze wiosennej, m.in. wtedy, gdy na plantach kwitną kasztanowce czy jesienią, gdy mienią się kolorami liście drzew rosnących w pobliżu. Czasem, strzelistej budowli, uroku dodają promienie zachodzącego słońca, kiedy indziej mgła, w której ginie szczyt wieży albo szron czy śnieg pokrywający załamania i zakamarki murów.

Rawicki kościół farny liczy sobie dokładnie 100 lat. Powstał na początku XX wieku. Zaprojektowany i wybudowany został w popularnym w tamtym okresie, nie tylko w Polsce, stylu neogotyckim.

Kilka lat temu konserwator zabytków sporządził niezmiernie skondensowaną, bardzo ścisłą charakterystykę bryły świątyni. Warto ten opis przytoczyć tutaj w całości mimo, że zawiera on bardzo wiele fachowych sformułowań.

   „Neogotycki kościół p.w. Chrystusa Króla i Zwiastowania NMP wzniesiony w 1902 r. Murowany, z cegły o wątku główkowym, z zewnątrz nieotynkowany, założony na rzucie prostokąta, z kruchtą podwieżową w części zachodniej założoną na planie pięcioboku oraz trójbocznie zamkniętym prezbiterium w części wschodniej, z lożą kolatorską i zakrystią po bokach. Nawa główna, kaplice, zakrystia oraz loża nakryte dachem dwuspadowym, prezbiterium dwu- i trójspadowym, wieża hełmem w kształcie ostrosłupa. Elewacje symetryczne, zrytmizowane uskokowymi szkarpami pomiędzy którymi wysokie, ostrołukowe, rozglifione okna wypełnione w górnej części ceglanym maswerkiem. Otwory drzwiowe zamknięte łukami odcinkowymi, drzwi główne w portalu ostrołukowym. Na skrzyżowaniu naw z prezbiterium drewniana sygnaturka obita blachą z metalowym krzyżem. Kościół trójnawowy, pseudobazylikowy w systemie wiązanym. Sklepienie ceglane, krzyżowo-żebrowe, wsparte na czterech ceglanych filarach z pasem kapitelowym w formie fryzu dekorowanego liśćmi dębu; nawy głównej gwiaździste; w nawach bocznych trójpodporowe, z żebrami spływającymi na służki; kruchta podwieżowa sklepiona krzyżowo. Posadzki w prezbiterium marmurowe, w pozostałej części z płytek ceramicznych z formą bordiury. Schody zewnętrzne kamienne, wewnętrzne, na wieżę, ceglane."

Powyższy opis zawiera wiele typowych cech stylu neogotyckiego. Strzelista wieża, szkarpy, ceglane filary, żebrowane sklepienia, typowe ostre łuki ...

Czy zauważamy na co dzień te ciekawe elementy wystroju zewnętrznego i wewnętrznego rawickiego kościoła ? Czy widzimy choćby charakterystycznie zakończone okna, liczne dekorujące budowlę sterczące „wieżyczki" (sterczyny), czy choćby znajdujące się wysoko na wieży „rzygacze" (gargulce, plwacze) ze stylizowanymi smoczymi głowami, służące do odprowadzania wód deszczowych z dawnego tarasu wieży ?

Co wiemy o stylu neogotyckim w architekturze ?

Liczne opracowania dotyczące historii sztuki bądź dziejów architektury pozwalają uzyskać nieco więcej informacji na ten temat. Dowiadujemy się zatem, że (m.in. EM PWN „Sztuka"; 2000): NEOGOTYK (nazwa pochodzi z języka greckiego i niemieckiego) to kierunek w architekturze i sztukach zdobniczych nawiązujący do form gotyku; występował od około połowy XVIII wieku do pocz. XX wieku, choć w różnych krajach Europy (szczególnie w architekturze) specyficznie traktowane formy gotyku występowały już w XVI w., zwłaszcza ok. 1600 roku (np. kościoły jezuickie w Nadrenii) i  w pocz. XVIII w. (twórczość N. Hauksmoora w Anglii, G. Santini-Aichela w Czechach). Neogotyk ukształtował się pod wpływem literatury preromantycznej i badań nad sztuką średniowieczną, najwcześniej w Anglii, gdzie tradycja budownictwa gotyckiego nigdy nie zanikła. Początkowo neogotyk znalazł wyraz w architekturze wiejskich siedzib (Strawberry Hill w Anglii, ok. 1750) i pawilonów w parkach krajobrazowych (Domek Gotycki w Puławach, 1809); w XIX w. stosowany był w gmachach użyteczności publicznej (parlament w Budapeszcie, ratusz w Wiedniu), architekturze sakralnej, a także w dekoracji wnętrz, meblarstwie, rzemiośle artystycznym, grafice użytkowej. Ze względu na silne powiązania religijne i narodowościowe neogotyk miał różne funkcje i przyjmował odmienne formy w poszczególnych krajach, odwoływał się do wielorakich, coraz lepiej poznawanych wzorów z przeszłości (m.in. styl Tudorów, gotyk katedralny, gotyk wenecki). Uznany za styl narodowy w Anglii (parlament w Londynie - od 1836, Ch. Barry, A.W. Pugin), w Niemczech (ukończenie katedry w Kolonii, 1842-80), u schyłku XIX w. także w Polsce (tzw. gotyk nadwiślański). W architekturze sakralnej neogotyku w Anglii łączył się z ruchem odnowy religijno-moralnej (działalność teoretyczna i architektoniczna Pugina), w krajach niemieckojęzycznych oddziaływał głównie wzorzec katedralny (Wiedeń - Votivkirche, 1856-79, H. Ferstel). We Francji neogotyk wyraził się głównie w wielkich pracach konserwatorsko - rekonstrukcyjnych (m.in. katedry w Paryżu, Chartres, Amiens, miasto Carcassonne), kierowanych przez E.E. Viollet-le-Duca. Przez cały XIX w. neogotyk był bardzo popularny jako styl architektury rezydencjonalnej (Fonthill Abbey, 1796, J. Wyatt; Kamieniec Ząbkowicki, 1838-63, K.F. Schinkel; Hluboka n. Wełtawą, 1840-71, F. Beer i D. Deworetzky; Kórnik, 1843-60, K.F. Schinkel). W Polsce do gł. reprezentantów należeli m.in.: F.M. Lanci, A. Idźkowski, F. Księżarski, J. Sas-Zubrzycki, J.P. Dziekoński, K. Wojciechowski.

Nie jest znane nazwisko projektanta rawickiego kościoła farnego. Być może ukrywa się ono w parafialnych bądź miejskich archiwach. Wiadomo jednak, że w czasie kiedy powstawała nasza świątynia, również w bliższej i dalszej okolicy budowano inne kościoły w stylu neogotyckim. Domy Boże w Pakosławiu, Gryżynie, Wrocławiu, Poznaniu ... są tego pięknymi przykładami.

Rawicka fara nie jest starym kościołem. Sto lat w dziejach architektury, to bardzo krótki okres. Jednak budowla ta warta jest dokładniejszego zapoznania się z nią. A można to zrobić choćby podczas krótkiego, jesiennego czy zimowego spaceru.

Janusz M. Hamielec