Wędrując po Rawiczu (68)

niedziela, 06 grudzień 2009

Dodane przez: Anonim

Rabini rawickiej gminy żydowskiej

... znajdujemy się czasami w miejscach, które w szczególny sposób związane są z mieszkającymi niegdyś w Rawiczu wyznawcami religii mojżeszowej, z działalnością rawickiego kahału.

Rawicka Gmina Żydowska (KAHAŁ) funkcjonowała przez prawie 200 lat. Żydzi mieszkali w Rawiczu od początków istnienia miasta (ich liczba stanowiła w szczytowym punkcie około 20 % mieszkańców), do 1939 r. Od 1755 do 1920 r. gminą w mieście kierował RABIN. Prawdopodobnie rabinat mieścił się w pewnym okresie w budynku narożnikowym, przy ulicach Królowej Jadwigi i Wały Jarosława Dąbrowskiego (biurowiec zakładów papierniczych). Przez krótki czas siedziba zarządu gminy znajdowała się w istniejącym do dziś budynku przy ulicy Kopernika nr 4. Po 1920 r. (w 1920 było jeszcze w Rawiczu około 400 Żydów) rawiccy Izraelici, których liczba z miesiąca na miesiąc, z powodu emigracji, drastycznie malała (w r. 1939 było w mieście 4, a być może tylko 1 Żyd), podlegali rabinatowi w Lesznie. Ze względu na zbyt małą liczbę członków rawickiej gminy, została ona rozwiązana. Majątek rawicki (budynki) przejęło miasto. Sprzęty, w tym wyposażenie liturgiczne, przekazane zostały do Leszna.

Kim był rabin ? Jedna z popularnych encyklopedii podaje: Rabbi - "nauczyciel" albo "mój mistrz". W judaizmie jest to tytuł przysługujący pierwotnie uczonym zajmującym się interpretacją i wyjaśnianiem Biblii (Pismo Święte) i prawa ustnego zawartego w Talmudzie. Później nadawany również nauczycielom, myślicielom, a od czasów średniowiecza duchownym przywódcom społeczności żydowskiej, cieszącym się dużym poważaniem oraz autorytetem moralnym i religijnym. W Polsce używano terminu "rabin".

W innym opracowaniu czytamy: „Rabin, w odróżnieniu od katolickich duchownych, nie jest kapłanem. Występuje on raczej w charakterze urzędnika synagogalnego pełniącego funkcję kaznodziei i duszpasterza. Jako uczony w piśmie ma też obowiązek rozstrzygania spornych kwestii rytuału żydowskiego".

Rabinów rawickich było kolejno dziesięciu:

MENACHEM  MENDEL  GRADENWITZ - syn Józefa Joske, pochodził z Kurowa na Lubelszczyźnie; był rabinem w rawickiej gminie żydowskiej w latach 1755 - 1792. Zmarł 12 III 1792 r. w Rawiczu i tutaj, na cmentarzu żydowskim w Sierakowie, został pochowany; na jego grobie był oryginalny nagrobek z hebrajską inskrypcją.

HERZFELD  SALOMO (SALOMON) - następca Gradenwitza był synem rabina z Głogowa. W Rawiczu był rabinem w latach 1793 - 1813. Wcześniej był asesorem rabinackim. Zmarł 1 V 1813 r.; pochowany został na cmentarzu w Sierakowie.

HERZFELD  JOSUA (AHARON JOSUA ELIA) - w Rawiczu był asesorem rabinackim w latach 1786 - 1815. W okresie od 1815 do 1846 roku był rabinem rawickim. Pełnił też wcześniej funkcję rabina w Królewcu. Zmarł 25 VIII 1846 r.; pochowany został na cmentarzu w Sierakowie.

LANDSBERG MEIER - był rabinem w Rawiczu w latach 1854 - 1864. W okresie 1841 - 1853 należał do bojanowskiej gminy kahalnej -  prawdopodobnie pochodził z Bojanowa. Zmarł w Rawiczu 14 X 1864 roku; pochowany został na cmentarzu w Sierakowie.

UNGERLEIDER  RAPHAEL (albo RUDOLPH) - był z pochodzenia Węgrem (z Güns). Był pierwszym rabinem rawickim (w latach 1865 - 1869), który posiadał wyższe wykształcenie akademickie i tytuł doktora. Po opuszczeniu Rawicza w 1869 r. został rabinem w Berlinie.

GOLDBERG  RAPHAEL - również z pochodzenia Węgier. Posadę rabina w Rawiczu objął prawdopodobnie 15 maja 1869 roku, po przyjeździe z Wrocławia. Sprawował ją do 1 lipca 1870 r., po czym wyjechał do Offen (Brak potwierdzenia informacji o tym rabinie w niektórych opracowaniach dotyczących dziejów rawickiej gminy).

MARCUS  KOREF - był z pochodzenia Czechem (Praga). Ukończył studia w Wiedniu, uzyskał tytuł doktora. Dyplom rabinacki uzyskał w Haberstadt. W roli rabina zadebiutował w Pradze czeskiej. W 1872 r. przyjechał do Rawicza, gdzie pełnił funkcję rabina do 1884 roku. W Rawiczu był też żydowskim kapelanem więzienia i kaznodzieją.

LOEB (LÖB)  JONAS  HERMANN - rabin rawicki, przybył do Rawicza z Szamotuł 2 października 1884 roku, opuścił Rawicz 5 stycznia 1891 roku (wyjechał do Niemiec). Był absolwentem uczelni w Berlinie, gdzie uzyskał tytuł doktora. Spowodował m.in. dokonanie konserwacji starej, drewnianej zapewne synagogi rawickiej, położonej w kwadracie obecnych ulic: Sikorskiego, Kopernika, Średnia, Mickiewicza (plac na zapleczu sali sportowej, dawna „dzielnica Żydowska"). Za jego czasów położony został kamień węgielny pod budowę nowej Wielkiej Synagogi, usytuowanej na placu pomiędzy obecną ulicą Kopernika i plantami.

SILBERBERG  MORITZ  -  doktor nauk, rabin rawicki, przyjechał do Rawicza z Bytomia, w 1891 roku; 29 października 1894 roku powrócił do Bytomia. Uważany był za wybitnego kaznodzieję śląskiego.

JOHN COHN - doktor nauk, rabin w Rawiczu, dziesiąty z kolei od 1755 roku. Urodził się w Altonie. Studiował w Berlińskim Seminarium Rabinicznym i na Uniwersytecie Berlińskim. Początkowo był rabinem we Wrześni. Stamtąd przybył wraz z żoną (Jenny Goldstein) oraz dziećmi do Rawicza, w 1894 roku. Tu urodziły mu się trzy córki i niestety, w miesiąc po urodzeniu ostatniej (1912) zmarła żona. J. COHN w 1915 roku wydał książkę o historii rawickiej gminy żydowskiej (Geschichte der jüdischen Gemeinde Rawitsch von Rabbiner Dr. John Cohn). Tutaj także wydał liczne eseje i pracę mówiącą o tłumaczeniach modlitewników. Należał do Organizacji Rabinów Niemieckich. Jeszcze w 1920 r. pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego rawickiej gminy żydowskiej. Podczas jego pobytu w Rawiczu, została oddana do użytku nowa, piękna, murowana synagoga oraz wybudowany został dom, w którym mieściły się między innymi łaźnia rytualna i biura zarządu gminy żydowskiej (istniejący dom nr 4 przy dzisiejszej ulicy Kopernika). W 1920 (29 XII) wyjechał do Wrocławia, gdzie został dajanem (sędzią sądu religijnego) gminy wrocławskiej. Prawdopodobnie ożenił się po raz drugi - z Rosą Jtzkowski. J. COHN był ostatnim rabinem rawickim. Zmarł w 1934 r. we Wrocławiu i pochowany został na tamtejszym cmentarzu żydowskim.

Trudno jest znaleźć dokładniejsze dane na temat rawickich rabinów. Te, które są dostępne, często nie pokrywają się ze sobą. Występują m.in. różnice w pisowni nazwisk, datach ... Nie jest jednak celem tego tekstu przedstawianie szczegółowych życiorysów, czy opisanie osiągnięć, a jedynie przypomnienie pewnego, jakby nie było, znaczącego wycinka historii naszego miasta.

Janusz M. Hamielec